ปลวกชราพลีชีพเพื่อปกป้องรัง

Neocapritermes taracua เป็นปลวกที่อาศัยทำรังอยู่ในป่าเขตร้อน ความพิเศษของพวกมันจะอยู่ที่ปลวกวรรณะงานบางตัวจะมีจุดสีน้ำเงินๆสองจุดอยู่บนบริเวณท้องปล้องที่อยู่ติดกับปล้อง เมื่อไหร่ที่พวกมันได้รับรู้ถึงสัญญาณอันตรายมันก็พร้อมที่จะระเบิดตัวเองทันที นักวิจัยจึงได้ทำการค้นคว้าว่าเจ้าจุดสีน้ำเงินบนตัวปลวกในห้องปฏิบัติการจึงพบว่าจุดสีน้ำเงินเหล่านั้นไม่ใช่เม็ดที่ฝั่งอยู่บนผิวหนังของปลวก แต่มีลักษณะเป็นเหมือนถุงบรรจุสารสีน้ำเงินที่ปลวกแบกเอาไว้อยู่บนหลัง ตำแหน่งของถุงสารเคมีนี้อยู่เหนือต่อมสร้างน้ำลายเกือบจะพอดิบพอดี นักวิจัยได้เอาสารสีน้ำเงินในถุงไปตรวจสอบและพบว่ามันเป็นสารประกอบโปรตีนที่จับอยู่กับผลึกของทองแดง

neocapritermes-taracua

จึงมีการตั้งสมมติฐานไว้ว่าน่าจะเป็นกลยุทธ์ป้องกันรังของปลวก เนื่องจากปลวกหลายชนิดก็ใช้กลยุทธ์คล้ายกัน บางชนิดใช้วิธียิงขี้เหนียวเหนอะใส่ผู้รุกราน บางชนิดก็มีวรรณะพิเศษเรียกว่า nasute ที่มีท่อพ่นสารเคมีอยู่ตรงหัว จากการวิจัยยังพบอีกว่าเมื่อไหร่ที่เจ้าปลวกที่มีถุงสีน้ำเงินถูกทำลายพวกมันจะปริตัวแตกออกปล่อยสารของเหลวสีขาวหนืดๆ ที่สร้างจากต่อมน้ำลายมาผสมกับสารสีน้ำเงินในถุง ซึ่งสารนี้มีฤทธิ์ให้ศัตรูตายหรือเป็นอัมพาต ส่วนปลวกงานตัวขาวๆที่ไม่มีถุงสีน้ำเงินก็ระเบิดตัวเองเหมือนกัน แต่ว่าสารของเหลวสีขาวนั้นมีพิษน้อยมา แค่เกะกะขัดขวางการเคลื่อนที่ของศัตรูเท่านั้น

นี่จึงเป็นครั้งแรกที่พบว่าปลวกใช้เทคนิคอาวุธเคมีซับซ้อนด้วยการผสมสารเคมีสองอย่างที่ไม่ค่อยเป็นพิษเข้าด้วยกัน และจากการสังเกตยังพบอีกว่า ขอบกรามด้านในของปลวกที่มีถุงสีน้ำเงินจะมีการสึกกร่อนมากกว่าปลวกงานที่ไม่มีสีน้ำเงิน เมื่อเอาข้อเท็จจริงนี้บวกเข้ากับความรู้ที่ว่ากรามของปลวกจะสึกไปเรื่อยๆตามอายุ ทำให้ได้ข้อสรุปออกมาว่าปลวกงานจะค่อยๆสะสมสารสีน้ำเงินไว้ ยิ่งแก่ มันก็ยิ่งมีสารสีน้ำเงินมากจนเห็นได้ชัดขึ้น และก็ยิ่งพร้อมจะระเบิดตัวเองมากขึ้น

จากเรื่องนี้ทำให้เรารู้ว่าธรรมชาติได้คัดเลือกปลวกที่มีอายุมากสมควรแล้วที่จะต้องเสียสละชีวิตเพื่อปกป้องรังเพราะมันแก่แล้ว มีชีวิตอยู่ทำงานได้อีกไม่นานเหมือนปลวกอายุน้อย